Εργάζονται ασταμάτητα και δεν δείχνουν σημάδια κόπωσης παρά μόνο όταν φτάσουν στα όριά τους, αλλά με το πέρασμα του χρόνου η «εφεδρεία» τους μειώνεται.
Κάνουν υπερωρίες χωρίς να παραπονιούνται ποτέ, δουλεύουν ακόμη και διπλάσια απ’ όσο θα έπρεπε χωρίς να το κάνουν θέμα. Δεν είναι οι υπάλληλοι που θα ήθελε κάθε εταιρεία, αλλά τα νεφρά μας: ακούραστα στρατιωτάκια που κάνουν σιωπηλά το καθήκον τους, επωμιζόμενα πολύ περισσότερες βασικές λειτουργίες για την υγεία μας απ’ όσες νομίζουμε, και χωρίς ποτέ να δείχνουν σημάδια κατάρρευσης παρά μόνο όταν έχουν εξαντληθεί πλήρως.
Δείτε ακόμα: Πώς αυτά τα 5 ποτά βλάπτουν σοβαρά τους νεφρούς – Δες τις υγιεινές εναλλακτικές
Μια «αντοχή» που είναι η δύναμή τους, αλλά και η αδυναμία τους: τα νεφρά καλύπτουν τις δυσκολίες όσο περισσότερο μπορούν και δεν είναι τυχαίο ότι είναι δύο, ακριβώς για να μπορεί το ένα να αναπληρώσει τη λειτουργία του άλλου σε περίπτωση βλάβης. Ωστόσο, εάν υπάρχουν προβλήματα, δεν δίνουν συμπτώματα, παρά μόνο όταν η νεφρική νόσος είναι σε προχωρημένο στάδιο και μπορεί να έχει χαθεί έως και το 80% της λειτουργικότητας αυτών των δίδυμων οργάνων.
Έτσι, δεν προκαλούν έκπληξη τα πιο πρόσφατα δεδομένα σχετικά με τη νεφρική ανεπάρκεια: η μελέτη Global Burden of Disease Study εκτιμά ότι αφορά, σε λιγότερο ή περισσότερο σοβαρό βαθμό, έως και το 10% του παγκόσμιου ενήλικου πληθυσμού, οι οποίοι όμως σε μεγάλο βαθμό δεν γνωρίζουν ότι έχουν μειωμένη νεφρική λειτουργία.
Το παράδοξο; Σήμερα θα μπορούσαν να γίνουν πολλά αν η χρόνια νεφρική νόσος αναγνωριζόταν στα πρώτα της στάδια, και η αιμοκάθαρση, στην οποία φτάνει κανείς όταν στα νεφρά απομένει περίπου το 15% της ικανότητάς τους, θα μπορούσε να γίνει η εξαίρεση.
Ο δρόμος για να επιτευχθεί αυτό περνά μέσα από την πρόληψη, φροντίζοντας την υγεία των νεφρών για να αποφύγουμε να «χάσουν στροφές», αλλά και από την έγκαιρη διάγνωση που επιτρέπει την υιοθέτηση θεραπειών που σώζουν τα νεφρά.
Πώς να διατηρήσετε τα νεφρά «νέα» για περισσότερο – Οι 8 χρυσοί κανόνες για την υγεία τους
Η συνταγή για να διατηρήσουμε τα νεφρά σε λειτουργία για όσο το δυνατόν περισσότερο δεν διαφέρει πολύ από αυτή που πρέπει να ακολουθούμε για τη φροντίδα της υγείας μας γενικότερα: να μην καπνίζουμε, να μην υπερβάλλουμε με το αλκοόλ, να ασκούμαστε τακτικά και να ακολουθούμε μια ισορροπημένη διατροφή όχι πολύ πλούσια σε αλάτι και ζάχαρη. Αυτοί είναι οι βασικοί κανόνες. Έτσι, κρατάμε μακριά το υπερβολικό βάρος, την παχυσαρκία, τον διαβήτη και την υψηλή αρτηριακή πίεση, που είναι από τις χειρότερες απειλές για τη λειτουργία των νεφρών.
Χρειάζεται λίγη επιπλέον προσοχή καθώς περνούν τα χρόνια, διότι μεγαλώνοντας η προοδευτική μείωση της νεφρικής λειτουργίας είναι αναπόφευκτη. Όπως εξηγεί ο Luca De Nicola, πρόεδρος της Ιταλικής Εταιρείας Νεφρολογίας (SIN):
«Στους ηλικιωμένους, η λεγόμενη νεφρική εφεδρεία μειώνεται: πρακτικά, η νεφρική λειτουργία φαίνεται φυσιολογική στις εξετάσεις, αλλά υπάρχουν λιγότεροι νεφρώνες (οι μονάδες φιλτραρίσματος του νεφρού) που εργάζονται περισσότερο για να αναπληρώσουν την απώλεια λειτουργικότητας άλλων νεφρώνων. Κατά συνέπεια, η ικανότητα προσαρμογής και αντιμετώπισης εξωτερικών ερεθισμάτων μειώνεται. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι η οξεία νεφρική ανεπάρκεια στους ηλικιωμένους το καλοκαίρι ή μετά από μια γρίπη, όταν ιδρώνουν πολύ λόγω ζέστης ή πυρετού: τα νεφρά που δεν είναι πια “νεανικά” έχουν μικρότερη ικανότητα να συγκρατούν νερό και αλάτι, έτσι χάνονται πολλά υγρά και η πίεση πέφτει. Αποτέλεσμα: τα δύο όργανα δεν λαμβάνουν αρκετό αίμα και, αν βρίσκονται ήδη στα όρια της νεφρικής εφεδρείας, καταλήγουν στα Επείγοντα με οργανική ανεπάρκεια. Είναι καλό λοιπόν οι ηλικιωμένοι να τρώνε λίγο πιο αλμυρά το καλοκαίρι ή όταν έχουν γρίπη, αλλά και να αποφεύγουν την κατάχρηση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (επειδή μπορούν να βλάψουν νεφρά που δεν είναι πλέον σε τέλεια φόρμα)».
Λίγο ειδικά συμπτώματα
Η «φυσική» μείωση της λειτουργικότητας του νεφρού με την προχωρημένη ηλικία καθιστά πιο δύσκολο να αντιληφθούμε την υπερ-διήθηση, τον προθάλαμο της σοβαρής νεφροπάθειας σε όσους έχουν διαβήτη: η περίσσεια σακχάρου στο αίμα καταστρέφει τα νεφρά, τα οποία δεν συγκρατούν πλέον τις πρωτεΐνες όπως θα έπρεπε. Για να το διορθώσουν, καταφεύγουν στην ικανότητά τους για υπερ-εργασία και για ένα διάστημα μπαίνουν σε κατάσταση υπερ-διήθησης. Στη συνέχεια όμως το σύστημα δεν αντέχει, ο ρυθμός διήθησης καταρρέει και το αποτέλεσμα είναι συχνά η ανάγκη για αιμοκάθαρση.
Η αναγνώριση της υπερ-διήθησης σε νεφρά που λειτουργούν λιγότερο λόγω ηλικίας είναι θεμελιώδης αλλά δύσκολη. Γι’ αυτό πρόσφατα ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οσάκα, στην Ιαπωνία, ανέπτυξαν έναν αλγόριθμο που «διορθώνει» τις τιμές λαμβάνοντας υπόψη τη γήρανση.
Πριν όμως ερμηνευτούν σωστά, οι εξετάσεις για την αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας πρέπει να γίνονται: «Αντιθέτως, μόνο το 10-20% των ατόμων με χρόνια νεφρική νόσο γνωρίζει ότι την έχει, εν μέρει επειδή συμπτώματα όπως η πρωινή κούραση ή η ελαφρώς υψηλή πίεση είναι μη ειδικά και τα νεφρά δείχνουν σημάδια ανεπάρκειας όταν είναι ήδη πολύ επιβαρυμένα και έχουν χάσει τουλάχιστον τη μισή λειτουργικότητά τους», λέει ο De Nicola.
Δείτε ακόμα: Πώς να καθαρίσετε τα νεφρά σας σε 2 ημέρες
Οι εξετάσεις
Τα τεστ για να καταλάβουμε αν τα νεφρά είναι υγιή πριν να είναι πολύ αργά είναι απλά.
Χρειάζεται πρωτίστως μια εξέταση ούρων για τη μέτρηση της λευκωματινουρίας (ή αλβουμινουρίας), δηλαδή της ποσότητας μιας πρωτεΐνης, της αλβουμίνης: αν το “κόσκινο” του νεφρού δεν λειτουργεί πια καλά, οι τρύπες «ανοίγουν» και στα ούρα εμφανίζονται ουσίες που συνήθως συγκρατούνται, όπως οι πρωτεΐνες.
Σε αυτό προστίθεται μια εξέταση αίματος με μέτρηση της κρεατινίνης: η κρεατινίνη είναι προϊόν αποβλήτων της μυϊκής δραστηριότητας και πρέπει να φιλτράρεται και να αποβάλλεται με τα ούρα. Μετριέται και στα δύο σωματικά υγρά γιατί είναι άμεσος δείκτης της ικανότητας φιλτραρίσματος των νεφρών.
Επίσης, η παρουσία αναιμίας θα μπορούσε να είναι ενδεικτική μειωμένης νεφρικής λειτουργίας.
Το Screening (Προσυμπτωματικός έλεγχος)
Πρόκειται για εύκολες, φθηνές εξετάσεις που κάθε εργαστήριο εκτελεί ως ρουτίνα. Γι’ αυτό η SIN (Ιταλική Εταιρεία Νεφρολογίας) σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας προωθεί μια πρόταση νόμου για προσυμπτωματικό έλεγχο της χρόνιας νεφρικής νόσου μέσω των οικογενειακών γιατρών.
Η ιδέα είναι οι οικογενειακοί γιατροί να αξιολογούν την λευκωματινουρία, την κρεατινίνη και τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης στους ασθενείς τους μεταξύ 55 και 75 ετών με τουλάχιστον έναν παράγοντα κινδύνου μεταξύ διαβήτη, καρδιοπαθειών, παχυσαρκίας ή υπέρτασης.
Σήμερα υπάρχουν πολλές δυνατότητες παρέμβασης. Για παράδειγμα, οι γλιφλοζίνες έχουν αποδείξει ότι μειώνουν την λευκωματινουρία και συνεπώς την εξέλιξη της νόσου. Σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται, μπορούν να χρησιμοποιηθούν άλλες κατηγορίες φαρμάκων (όπως αναστολείς του συστήματος ρενίνης-αγγειοτενσίνης ή η finerenone). Ισχύει όμως η αρχή ότι όσο νωρίτερα γίνει η θεραπεία, τόσο πιο αποτελεσματική είναι.
Παράγοντες κινδύνου και Νεφρώνες
Κάθε νεφρό έχει ένα εκατομμύριο νεφρώνες, οργανίδια που φιλτράρουν το πλάσμα συνεχώς. Όπως τονίζει ο Emanuele Montanari, διευθυντής της Ουρολογικής Μονάδας στο Πολυκλινικό του Μιλάνου: «Δεν εργάζονται όλοι μαζί, αλλά εναλλάξ όπως οι εργαζόμενοι σε βάρδιες. Όταν καταστραφούν, αυτοί που απομένουν εργάζονται περισσότερο, αλλά χειρότερα».
Τι μπορεί να προκαλέσει απώλεια νεφρώνων;
Ασθένειες που βλάπτουν τα αγγεία όπως ο διαβήτης ή η υπέρταση.
Λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος.
Ουρολογικές παθήσεις (π.χ. πέτρες στα νεφρά).
Ό,τι δημιουργεί εμπόδια ή αυξάνει την πίεση στις ουροφόρους οδούς (π.χ. στην ουροδόχο κύστη) μπορεί να βλάψει τη νεφρική λειτουργία. Πολλές ουρολογικές καταστάσεις, όπως οι πέτρες που «ξεχνάμε» επειδή δεν προκαλούν κολικούς, αν παραμεληθούν μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια της λειτουργικότητας ενός νεφρού.
Αιμοκάθαρση στο σπίτι: μια ασφαλής και αποτελεσματική εναλλακτική
Όταν η νεφρική ανεπάρκεια είναι σοβαρή, καταφεύγουμε στην αιμοκάθαρση. «Αυτό σημαίνει σύνδεση με μηχάνημα για 4 ώρες, 3 φορές την εβδομάδα», διευκρινίζει ο De Nicola. «Θα πρέπει να στοχεύουμε όλο και περισσότερο στην κατ’ οίκον αιμοκάθαρση, την περιτοναϊκή, διότι πρόκειται για εύθραυστους ασθενείς υψηλού κινδύνου: η χρόνια νεφρική νόσος είναι “επιταχυντής” της αθηροσκλήρωσης και αυξάνει την πιθανότητα εμφραγμάτων και εγκεφαλικών». Σήμερα η κατ’ οίκον αιμοκάθαρση είναι ασφαλής και επιτρέπει στους ασθενείς να μένουν σπίτι με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Για τους ασθενείς σε αιμοκάθαρση υπάρχει και ένα άλλο καλό νέο: σχεδόν 4 στους 10 υποφέρουν από χρόνιο κνησμό (φαγούρα), ένα σύμπτωμα συχνά υποτιμημένο αλλά εξουθενωτικό. Πρόσφατα εγκρίθηκε (στην Ιταλία) το φάρμακο difelikefalin, ειδικά σχεδιασμένο για τη θεραπεία του.
