Αποποίηση κληρονομιάς 2026: πόσο χρόνο έχετε και πού γίνεται

Σύντομη απάντηση: Η αποποίηση κληρονομιάς είναι δήλωση στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου ότι δεν θέλετε την κληρονομία. Η προθεσμία είναι κατά κανόνα τέσσερις μήνες από τότε που μάθατε την επαγωγή και τον λόγο της — όχι αυτόματα από την ημέρα θανάτου. Αν υπάρχει διαθήκη, δεν αρχίζει πριν δημοσιευθεί. Ένα έτος ισχύει όταν ο θανών είχε τελευταία κατοικία στο εξωτερικό ή όταν εσείς μάθατε την επαγωγή ενώ μένατε έξω. Αν περάσει άπρακτη, η κληρονομία θεωρείται αποδεκτή. Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζεται ο ν. 5303/2026.

Ποιος κληρονομεί χωρίς διαθήκη το εξηγεί ο οδηγός κληρονομιών όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Εδώ είναι το επόμενο ερώτημα, αυτό που καίει όταν υπάρχουν δάνεια: πώς και μέχρι πότε λέτε «όχι», πού πάτε μετά την κατάργηση των Ειρηνοδικείων ως αυτοτελών δικαστηρίων, και τι αλλάζει στα χρέη με τον νέο νόμο. Το κείμενο είναι ενημερωτικό. Δεν είναι γνωμοδότηση για τον δικό σας φάκελο.

Από πότε μετράνε οι 4 μήνες

Δεν αρκεί ότι «πέθανε ο συγγενής τον Αύγουστο». Πρέπει να γνωρίζετε τα περιστατικά που σας καθιστούν κληρονόμο: ότι καλείστε εσείς και για ποιον λόγο (εξ αδιαθέτου ή από διαθήκη). Ένας μακρινότερος συγγενής μπορεί να ξέρει τον θάνατο και να μην ξέρει ότι οι προηγούμενοι αποποιήθηκαν. Η δική του προθεσμία αρχίζει όταν μάθει ότι πλέον καλείται ο ίδιος.

Αν η κλήση προκύπτει από διαθήκη, η προθεσμία δεν ξεκινά πριν από τη δημοσίευση. Θάνατος τον Ιανουάριο και δημοσίευση τον Μάρτιο σημαίνει ότι δεν μετράτε μηχανικά τέσσερις μήνες από τον Ιανουάριο για τον κληρονόμο της διαθήκης.

Η ΑΑΔΕ, σε εγκυκλίους για το παλιό καθεστώς, έχει επιμείνει σε θετική γνώση — όχι σε «θα έπρεπε να είχατε ρωτήσει». Σε διαφωνία, όμως, η στιγμή γνώσης γίνεται θέμα απόδειξης. Μην παίζετε με την ημερομηνία. Αν μάθατε, μετρήστε από εκεί και κινηθείτε νωρίς.

Τι αλλάζει ο ν. 5303/2026

Ο νόμος 5303/2026 (ΦΕΚ Α’ 81/22.5.2026) αντικατέστησε το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα. Εφαρμόζεται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους έως και 15 Σεπτεμβρίου 2026 μένουν οι προηγούμενοι κανόνες, με τις μεταβατικές εξαιρέσεις του νόμου.

Η βασική προθεσμία αποποίησης παραμένει τέσσερις μήνες / ένα έτος στις περιπτώσεις εξωτερικού. Δεν «καταργήθηκε η αποποίηση». Άλλαξαν, μεταξύ άλλων, η ευθύνη για τα χρέη, η προστασία του ανηλίκου και διαδικαστικά άρθρα (δήλωση αποποίησης στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας).

Για θανάτους από 16/9/2026 ο νέος κανόνας (νέο άρθρο 1892 ΑΚ) λέει κατ’ αρχήν ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, με εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος, και εισάγεται σύστημα δικαστικής εκκαθάρισης. Άρα η παλιά φράση «αν δεχτείς, χάνεις και το δικό σου σπίτι» δεν είναι σωστή για όλους τους θανάτους του 2026. Η ημερομηνία θανάτου είναι το πρώτο πράγμα που γράφετε στο φάκελο.

Για ανήλικους: ο παλιός κανόνας «το παιδί έχει ένα έτος μετά τα 18» (ερμηνεία του άρθρου 35 ν. 4786/2021) μην τον εφαρμόζετε μηχανικά σε θάνατο από 16/9/2026. Ο 5303 καταργεί εκείνη την ειδική διάταξη για τις νέες σχέσεις και βάζει άλλο σύστημα προστασίας. Εκεί θέλετε δικηγόρο την ίδια εβδομάδα, όχι ανάρτηση.

Πού γίνεται η δήλωση — όχι «στο Ειρηνοδικείο» όπως παλιά

Η δήλωση γίνεται στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας. Μετά τον νέο δικαστικό χάρτη οι υπηρεσίες των παλιών Ειρηνοδικείων έχουν ενταχθεί στα αρμόδια Πρωτοδικεία και τις περιφερειακές τους έδρες. Οδηγίες που λένε σκέτο «πηγαίνετε στο Ειρηνοδικείο» είναι ξεπερασμένες ως διεύθυνση.

Πριν μετακινηθείτε, τηλεφωνείτε στη γραμματεία του Πρωτοδικείου της περιφέρειας της κληρονομίας: αν χρειάζεται ραντεβού, ποια αίθουσα, ποια δικαιολογητικά δέχονται την ίδια μέρα. Δεν υπάρχει ενιαία πανελλαδική ουρά ούτε πλήρως ηλεκτρονική αποποίηση από την αρχή ως το τέλος στο gov.gr.

Μπορεί να γίνει με αντιπρόσωπο. Χρειάζεται ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο. Απλή εξουσιοδότηση gov.gr δεν φτάνει για την ίδια την πράξη. Αυτό αφορά όσους είναι στο εξωτερικό και μετράνε την ετήσια προθεσμία — μην την καίτε περιμένοντας να «βρείτε εισιτήριο τον πέμπτο μήνα».

Τι κρατάτε μαζί σας

Δεν υπάρχει ένα επίσημο checklist ίδιο σε κάθε γραμματεία. Συνήθως ζητούν:

• ταυτότητα ή διαβατήριο,
• ληξιαρχική πράξη θανάτου,
• πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, όταν καλείστε εξ αδιαθέτου,
• στοιχεία δημοσίευσης ή αντίγραφο διαθήκης, αν υπάρχει,
• προηγούμενες εκθέσεις αποποίησης, αν καλείστε επειδή αποποιήθηκαν άλλοι,
• ειδικό πληρεξούσιο, αν δεν πάτε εσείς,
• δικαστική άδεια, αν αποποιείστε για ανήλικο.

Ζητάτε αντίγραφο της έκθεσης την ίδια ώρα. Χωρίς χαρτί, μετά δυσκολεύεστε σε τράπεζα και ΑΑΔΕ. Το παράβολο που ακούγεται για πιστοποιητικό μην το μπερδεύετε με την ίδια τη δήλωση — ρωτάτε τη γραμματεία τι πληρώνεται εκείνη τη μέρα.

Τα χρέη δεν εξαφανίζονται — εσείς μπορεί να βγείτε από τη μέση

Έγκυρη αποποίηση σημαίνει ότι η επαγωγή προς εσάς θεωρείται σαν να μην έγινε. Δεν κρατάτε ακίνητα και δεν μένετε κληρονόμος των κληρονομικών χρεών. Τα χρέη όμως μένουν στην κληρονομία και πηγαίνουν στον επόμενο. Τράπεζες, ΑΑΔΕ, ΕΦΚΑ, ιδιώτες — δεν διαγράφονται επειδή αποποιηθήκατε εσείς.

Δεν μπορείτε να κρατήσετε το διαμέρισμα και να πετάξετε το δάνειο της ίδιας μερίδας. Αποποίηση υπό όρο, με προθεσμία ή «μόνο για τα χρέη» είναι άκυρη.

Αν περάσει η προθεσμία χωρίς έγκυρη δήλωση, η κληρονομία θεωρείται αποδεκτή. Η εκπρόθεσμη αποποίηση είναι άκυρη. Το «δεν υπέγραψα τίποτα, άρα δεν κληρονόμησα» είναι το πιο ακριβό λάθος του φακέλου.

Για θάνατο έως 15/9/2026 η απλή αποδοχή μπορεί να σας εκθέσει με προσωπική περιουσία· γι’ αυτό υπήρχε το ευεργέτημα απογραφής. Για θάνατο από 16/9/2026 το σύστημα ευθύνης άλλαξε — μην αντιγράφετε συμβουλή του 2024 χωρίς να δείτε την ημερομηνία θανάτου.

Μετά από εσάς καλούνται άλλοι — συχνά τα παιδιά

Ο αποποιηθείς αντιμετωπίζεται σαν να μην ζούσε κατά τον θάνατο ως προς αυτή την επαγωγή. Μπορεί να κληθούν οι κατιόντες σας. Γονέας που αποποιείται «για να τελειώνει» χωρίς να κοιτάξει αν καλούνται ανήλικα παιδιά μεταφέρει το πρόβλημα, δεν το σβήνει.

Για ανήλικο δεν υπογράφετε μια κοινή δήλωση στο πόδι. Χρειάζεται δικαστική άδεια και μετά δήλωση στη γραμματεία. Ξεκινάτε τη δικαστική διαδικασία νωρίς· οι 4 μήνες του ενήλικου δεν περιμένουν την έκδοση απόφασης από μόνες τους με τον τρόπο που νομίζουν πολλοί.

Φορολογικά, χωριστά από τη δήλωση στο δικαστήριο

Η αποποίηση στο Πρωτοδικείο και οι δηλώσεις στην ΑΑΔΕ είναι δύο δρόμοι. Η ΑΑΔΕ έχει δεχθεί ότι όποιος αποποιήθηκε εμπρόθεσμα δεν καθίσταται κληρονόμος ώστε να ευθύνεται ως τέτοιος για φορολογικές οφειλές του αποβιώσαντος. Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοείτε προθεσμίες δηλώσεων φόρου κληρονομιάς αν τελικά αποδεχθείτε ή αν είστε υπόχρεος σε άλλη ιδιότητα.

Κρατάτε την έκθεση αποποίησης στον φάκελο myAADE / συμβολαιογράφου. Αν σας έρθει ειδοποίηση για οφειλή του θανόντος, μην την πληρώνετε «για να ησυχάσετε» χωρίς να δείξετε την αποποίηση — και μην την πετάξετε. Ρωτάτε λογιστή με το χαρτί στο χέρι.

Ενημερωτικός οδηγός, όχι νομική συμβουλή. Για ανήλικους, διαθήκη, διαδοχικές αποποιήσεις ή μεγάλα χρέη απευθυνθείτε σε δικηγόρο. Πηγές: ν. 5303/2026, Αστικός Κώδικας, e-forologia / ΦΕΚ Α’ 81. Τελευταίος έλεγχος: 14 Οκτωβρίου 2026.