Κληρονομιά χωρίς διαθήκη: ποιος παίρνει τι με τον νέο νόμο 5303/2026

Σύντομη απάντηση: Όταν δεν υπάρχει διαθήκη, η περιουσία πηγαίνει στους συγγενείς με τη σειρά που ορίζει ο Αστικός Κώδικας. Πρώτα κληρονομούν τα παιδιά μαζί με τον σύζυγο, μετά γονείς και αδέρφια μαζί με τον σύζυγο, μετά ο σύζυγος μόνος του, μετά παππούδες και θείοι, μετά ο σύντροφος σε ελεύθερη ένωση και τελευταίο το Δημόσιο. Με τον ν. 5303/2026, για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ο σύζυγος με ένα παιδί παίρνει το 1/3 (από 1/4 που ίσχυε πριν), ενώ με δύο ή περισσότερα παιδιά παίρνει το 1/4.

Ο ν. 5303/2026 «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου» δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026. Είναι η μεγαλύτερη αλλαγή στο κληρονομικό δίκαιο από τη θέσπιση του Αστικού Κώδικα.

Από πότε ισχύουν οι αλλαγές

• Θάνατος από 16/9/2026 και μετά: εφαρμόζονται οι νέοι κανόνες.
• Θάνατος έως 15/9/2026: εφαρμόζεται το προηγούμενο δίκαιο για τα μερίδια. Υπάρχει μία εξαίρεση: η διανομή της κληρονομιάς μετά τις 16/9/2026 ακολουθεί τον νέο νόμο, αν δεν έχει ήδη ασκηθεί αγωγή διανομής.

Η σειρά των κληρονόμων (τάξεις)

Κάθε τάξη αποκλείει τις επόμενες. Αν υπάρχει κληρονόμος σε προηγούμενη τάξη, οι επόμενες δεν παίρνουν τίποτα.

Η μεγάλη αλλαγή στη σειρά: ο σύζυγος που δεν έχει να μοιραστεί με παιδιά, γονείς ή αδέρφια παίρνει πλέον όλη την κληρονομιά. Οι παππούδες και οι θείοι έρχονται μετά από αυτόν.

Παράδειγμα: περιουσία 300.000 €

Τι άλλο παίρνει ο σύζυγος

• Το «εξαίρετο»: τα έπιπλα, τα σκεύη, τα ρούχα και τα άλλα οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούσε, ανεξάρτητα από την τάξη. Αν υπάρχουν παιδιά, το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη και τις δικές τους ανάγκες.
• Χρήση του σπιτιού για 1 χρόνο: αποκλειστική και δωρεάν χρήση της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για ένα έτος από τον θάνατο.
• Επικαρπία αντί για μερίδιο: ο σύζυγος μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο επικαρπία σε περιουσιακά στοιχεία αντί για το μερίδιό του, μέσα σε 4 μήνες από τη λήξη των προθεσμιών αποποίησης.
• Σύμφωνο συμβίωσης: ο σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης έχει τα ίδια δικαιώματα με τον σύζυγο.
• Πότε χάνει το δικαίωμα: αν εκκρεμεί διαδικασία διαζυγίου ή λύσης συμφώνου. Σε συναινετικό διαζύγιο, αρκεί να έχει υπογραφεί η συμφωνία ή να έχει υποβληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση.

Νέα δικαιώματα: ελεύθερη ένωση και φροντιστές

• Σύντροφος σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο, με μόνιμη συμβίωση τα τελευταία 3 χρόνια ή με κοινά παιδιά. Αν δεν κληρονομεί σύζυγος, παίρνει το εξαίρετο και δικαιούται δωρεάν χρήση της κοινής κατοικίας για 1 χρόνο. Αν δεν υπάρχουν ούτε σύζυγος ούτε συγγενείς, κληρονομεί όλη την περιουσία (5η τάξη). Για αυτό χρειάζεται βεβαίωση του δικαστηρίου της κληρονομιάς, μετά από αίτηση μέσα στις προθεσμίες αποποίησης.
• Όποιος φρόντιζε τον θανόντα: αν κάποιος κάλυψε ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τις ανάγκες του για τουλάχιστον 6 μήνες μέσα στα τελευταία 3 χρόνια, δικαιούται από τον νόμο χρηματικό ποσό από την κληρονομιά (κληροδοσία). Το ποσό εξαρτάται από το είδος και τη διάρκεια της φροντίδας. Το δικαίωμα ισχύει και για συγγενή που είναι ήδη κληρονόμος. Ο θανών μπορούσε να το αποκλείσει μόνο με διαθήκη.

Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική αξίωση

Αν υπάρχει διαθήκη που «παραλείπει» παιδιά, γονείς ή σύζυγο, αυτοί δεν γίνονται πλέον συγκύριοι στην περιουσία. Αποκτούν χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, ίση με το μισό του μεριδίου που θα έπαιρναν χωρίς διαθήκη. Η αξίωση παραγράφεται σε 2 χρόνια από το τέλος του έτους που την έμαθαν, και σε κάθε περίπτωση σε 20 χρόνια από τον θάνατο.

Τι να κάνεις πρακτικά

1. Βγάλε ληξιαρχική πράξη θανάτου και πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών (από το gov.gr ή το ΚΕΠ).
2. Έλεγξε στο Μητρώο Διαθηκών αν υπάρχει δημοσιευμένη διαθήκη.
3. Βρες με βάση τον πίνακα ποια τάξη κληρονομεί και με ποια μερίδια.
4. Υπέβαλε δήλωση φόρου κληρονομιάς στο myAADE και, για ακίνητα, κάνε αποδοχή κληρονομιάς σε συμβολαιογράφο.
5. Αν υπάρχουν χρέη, σκέψου την αποποίηση ή την αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής μέσα στην προθεσμία.

Βασικά σημεία

• Ο ν. 5303/2026 ισχύει για θανάτους από 16/9/2026.
• Σύζυγος με ένα παιδί: 1/3. Με δύο ή περισσότερα: 1/4. Με γονείς ή αδέρφια: 1/2. Μόνος του: όλα.
• Νέα 5η τάξη για τον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση. Χρηματικό ποσό για τον φροντιστή.
• Η νόμιμη μοίρα είναι πλέον χρηματική αξίωση.

Πηγές: ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026), άρθρα 1808–1820 ΑΚ όπως ισχύουν, εγκύκλιος Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείου Θεσσαλονίκης 10η/24-5-2026.

Το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά νομική συμβουλή. Για συγκεκριμένη υπόθεση απευθύνσου σε δικηγόρο ή συμβολαιογράφο. Τελευταίος έλεγχος: 27 Σεπτεμβρίου 2026.