Καθώς τα παιδιά επιστρέφουν στο σχολείο, οι οικογένειες έχουν πολλά να περιμένουν: νέες καθημερινές συνήθειες, καινούργιες γνωριμίες, πιο δροσερό καιρό, αλλά και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψειρών στο κεφάλι.
Ο Σεπτέμβριος είναι στις ΗΠΑ ο Εθνικός Μήνας Πρόληψης των Ψειρών, καθώς συμπίπτει με την εποχή κατά την οποία τα περιστατικά τείνουν να αυξάνονται. «Οι ψείρες του κεφαλιού μπορούν να εμφανιστούν οποιαδήποτε εποχή του χρόνου, όμως τα περιστατικά εντοπίζονται συχνότερα στα τέλη του καλοκαιριού και στις αρχές του φθινοπώρου, όταν τα παιδιά επιστρέφουν στο σχολείο και στις δραστηριότητες με στενή σωματική επαφή», εξηγεί η δρ. April Armstrong, επικεφαλής δερματολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες.
Οι ψείρες αποτελούν ένα συχνό πρόβλημα στην παιδική ηλικία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), έως και 12 εκατομμύρια περιστατικά ψείρας στο κεφάλι καταγράφονται κάθε χρόνο στις ΗΠΑ μεταξύ παιδιών ηλικίας 3 έως 11 ετών.
Τα έντομα δεν μεταδίδουν ασθένειες, όμως μπορούν να προκαλέσουν σημαντική ταλαιπωρία και άγχος. «Το να έχει κάποιος ψείρες δεν αποτελεί ένδειξη κακής υγιεινής, όμως μπορεί να προκαλέσει στρες και άγχος λόγω του στίγματος που υπάρχει», σημειώνει η δρ. Carla Torres Zegarra, παιδοδερματολόγος στο Children’s Hospital Colorado.
Εάν δεν αντιμετωπιστούν, μπορεί να προκαλέσουν έντονη ενόχληση, φαγούρα και διαταραχές στον ύπνο.
Τι είναι οι ψείρες του κεφαλιού
Οι ψείρες του κεφαλιού, γνωστές επιστημονικά ως Pediculus humanus capitis, είναι μικροσκοπικά έντομα χωρίς φτερά που τρέφονται με ανθρώπινο αίμα. Εντοπίζονται κυρίως στο τριχωτό της κεφαλής, αλλά κάποιες φορές μπορεί να εμφανιστούν και στα φρύδια ή τις βλεφαρίδες.
Οι ενήλικες ψείρες έχουν περίπου το μέγεθος ενός σπόρου σουσαμιού και συνήθως έχουν χρώμα από καφέ έως γκριζόλευκο.
Οι ψείρες γεννούν και προσκολλούν τα αυγά τους, γνωστά ως κόνιδες, στη βάση της τρίχας χρησιμοποιώντας μια ουσία που μοιάζει με κόλλα. Ένα άτομο που έχει προσβληθεί μπορεί να έχει ταυτόχρονα ενήλικες και νεαρές ψείρες, κόνιδες αλλά και άδεια κελύφη αυγών στο τριχωτό της κεφαλής και στα μαλλιά.
Είναι ίδιες με τις ψείρες του σώματος ή του εφηβαίου;
Όχι. Υπάρχουν τρία διαφορετικά είδη ψειρών που τρέφονται αποκλειστικά από τον άνθρωπο: οι ψείρες του κεφαλιού, οι ψείρες του εφηβαίου και οι ψείρες του σώματος.
Σε αντίθεση με τις ψείρες του κεφαλιού, οι οποίες έχουν επιμήκες σώμα, οι ψείρες του εφηβαίου έχουν κοντό και στρογγυλό σώμα που θυμίζει καβούρι. Συνήθως μεταδίδονται μέσω σεξουαλικής επαφής και εμφανίζονται κυρίως στους ενήλικες.
Στην περίπτωση των ψειρών του σώματος, τα έντομα εντοπίζονται κυρίως στα ρούχα και τα κλινοσκεπάσματα και κάποιες φορές πάνω στο σώμα. Σε αντίθεση με τις ψείρες του κεφαλιού, οι ψείρες του σώματος συνδέονται με τις συνθήκες υγιεινής και την πρόσβαση σε καθαρά ρούχα.
Μεταδίδονται κυρίως μέσω άμεσης επαφής με άτομο που έχει ψείρες ή με μολυσμένα ρούχα και κλινοσκεπάσματα.
Πώς μεταδίδονται οι ψείρες του κεφαλιού
Οι ψείρες του κεφαλιού μπορούν μόνο να έρπουν και δεν μπορούν ούτε να πηδήξουν ούτε να πετάξουν. Για τον λόγο αυτό μεταδίδονται συνήθως μέσω άμεσης επαφής κεφάλι με κεφάλι.
«Γι’ αυτό εμφανίζονται συχνότερα στα παιδιά, επειδή παίζουν σε πολύ κοντινή απόσταση μεταξύ τους», εξηγεί η Torres Zegarra.
Οι ψείρες μπορούν επίσης να μεταδοθούν μέσω αντικειμένων που έρχονται σε επαφή με το κεφάλι, όπως χτένες, καπέλα, κράνη και μαξιλαροθήκες. Ωστόσο, αυτού του είδους η έμμεση μετάδοση θεωρείται πολύ λιγότερο πιθανή.
Οι ψείρες συνήθως επιβιώνουν για λιγότερο από μία ημέρα μακριά από το τριχωτό της κεφαλής, ενώ οι κόνιδες δεν μπορούν να εκκολαφθούν σε θερμοκρασίες χαμηλότερες από εκείνες του ανθρώπινου τριχωτού.
Η εμφάνιση ψειρών δεν έχει καμία σχέση με την προσωπική υγιεινή ή την καθαριότητα του περιβάλλοντος. Προκαλείται αποκλειστικά από την έκθεση σε άτομο που έχει προσβληθεί.
Ακόμη και αν υπάρχει έξαρση ψειρών στο σχολείο ή τον παιδικό σταθμό ενός παιδιού, αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί θα προσβληθεί απαραίτητα. Παρότι οι ψείρες μεταδίδονται συχνά στα σχολεία, έρευνες έχουν δείξει ότι η μεταδοτικότητά τους μέσα στις σχολικές αίθουσες είναι σχετικά χαμηλή.
Για τον λόγο αυτό, το CDC, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής και άλλοι ιατρικοί οργανισμοί δεν συνιστούν να απομακρύνονται από το σχολείο παιδιά που έχουν ψείρες.
Τα ζώα δεν προσβάλλονται από ψείρες του ανθρώπινου κεφαλιού και δεν τις μεταδίδουν.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι έχουμε ψείρες
Το πιο συνηθισμένο σύμπτωμα είναι η φαγούρα στο τριχωτό της κεφαλής, ιδιαίτερα πίσω από τα αυτιά και στο πίσω μέρος του λαιμού.
«Κάποιοι περιγράφουν επίσης μια αίσθηση γαργαλήματος ή ότι αισθάνονται κάτι να κινείται μέσα στα μαλλιά», αναφέρει η Armstrong.
Το ξύσιμο μπορεί να προκαλέσει κοκκινίλες, μικρές πληγές ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, δευτερογενή βακτηριακή λοίμωξη.
Υπάρχουν όμως και άνθρωποι που έχουν ψείρες χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα. Σε μια πρώτη προσβολή, η φαγούρα μπορεί να καθυστερήσει τέσσερις έως έξι εβδομάδες, καθώς χρειάζεται χρόνος ώστε ο οργανισμός να αναπτύξει αλλεργική αντίδραση στο σάλιο της ψείρας.
Ο καλύτερος τρόπος για τη διάγνωση είναι η εξέταση των μαλλιών και του τριχωτού της κεφαλής κάτω από έντονο φωτισμό και ο εντοπισμός ζωντανών ψειρών που κινούνται.
Ένας μεγεθυντικός φακός ή μια ειδική χτένα για ψείρες μπορεί να βοηθήσει.
Οι κόνιδες που βρίσκονται σε μεγαλύτερη απόσταση από το τριχωτό της κεφαλής είναι συχνά άδειες ή μη βιώσιμες. Επομένως, η παρουσία τους από μόνη της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει ενεργή προσβολή.
Η λανθασμένη διάγνωση είναι συχνή. Πολλά από τα υποτιθέμενα δείγματα ψειρών ή κονίδων που στέλνονται για εξέταση αποδεικνύονται τελικά ότι είναι πιτυρίδα, σταγονίδια λακ, κρούστες, βρωμιά ή ακόμη και άλλα έντομα που έχουν παγιδευτεί στα μαλλιά.
Το CDC συνιστά την επίσκεψη σε γιατρό όταν υπάρχει υποψία προσβολής από ψείρες.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Οι ψείρες εμφανίζονται συχνότερα σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, αλλά και στις οικογένειές τους.
Έρευνες δείχνουν ότι τα κορίτσια μπορεί να εμφανίζουν ψείρες συχνότερα από τα αγόρια. Ωστόσο, σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, η εμφάνιση ψειρών δεν φαίνεται να επηρεάζεται από το μήκος ή τον τύπο των μαλλιών ούτε από τη συχνότητα του λουσίματος ή του βουρτσίσματος.
Πώς αντιμετωπίζονται οι ψείρες
Υπάρχουν αρκετά φάρμακα, τόσο χωρίς συνταγή όσο και με συνταγή, που έχουν εγκριθεί από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) για την αντιμετώπιση των ψειρών.
Μεταξύ αυτών είναι λοσιόν και σαμπουάν που περιέχουν εντομοκτόνες ουσίες, όπως περμεθρίνη ή πυρεθρίνη.
Η θεραπεία συχνά περιλαμβάνει ένα από αυτά τα σκευάσματα σε συνδυασμό με προσεκτικό χτένισμα χρησιμοποιώντας ειδική χτένα με πολύ λεπτά δόντια, σύμφωνα με την Armstrong.
Ορισμένα σκευάσματα σκοτώνουν μόνο τις ψείρες, ενώ άλλα δρουν τόσο στις ψείρες όσο και στις κόνιδες. Ανάλογα με το φάρμακο, μπορεί να χρειαστεί δεύτερη εφαρμογή επτά έως δέκα ημέρες μετά την πρώτη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ψείρες μπορεί να έχουν αναπτύξει αντοχή στα συγκεκριμένα τοπικά φάρμακα. Τότε μπορεί να χρειαστεί η μηχανική αφαίρεση ψειρών και κονίδων, η οποία αποτελεί επίσης επιλογή για όσους θέλουν να αποφύγουν τα εντομοκτόνα.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής αναφέρει ότι ορισμένες σπιτικές μέθοδοι, όπως η χρήση μαγιονέζας, λιωμένου βουτύρου ή ελαιολάδου, θεωρητικά μπορεί να λειτουργήσουν πνίγοντας τις ψείρες. Ωστόσο, δεν έχουν εγκριθεί ή συσταθεί από τον FDA και απαιτείται περισσότερη έρευνα για την αποτελεσματικότητά τους.
Υπάρχουν επίσης ιστοσελίδες που προτείνουν αιθέρια έλαια και άλλα φυτικά προϊόντα. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής επισημαίνει όμως ότι η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα αυτών των φυσικών ή φυτικών προϊόντων δεν ελέγχονται σήμερα από τον FDA και, μέχρι να υπάρξουν περισσότερα δεδομένα, η χρήση τους σε βρέφη, παιδιά και εφήβους θα πρέπει να αποφεύγεται.
Παράλληλα, η θεραπεία για ψείρες συνιστάται μόνο όταν η διάγνωση είναι πολύ πιθανή ή έχει επιβεβαιωθεί.
Οι γιατροί αναφέρουν ότι δεν χρειάζεται να κουρευτούν ή να ξυριστούν τα μαλλιά ενός ατόμου που έχει ψείρες. Τα μακριά ή πολύ πυκνά μαλλιά μπορεί να απαιτούν μεγαλύτερη ποσότητα προϊόντος και περισσότερο χρόνο για σχολαστικό χτένισμα, όμως μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά χωρίς να αφαιρεθούν.
Αν μετά τη σωστή εφαρμογή της θεραπείας εξακολουθούν να υπάρχουν ζωντανές ψείρες, ο γιατρός θα πρέπει να εξετάσει αν πρόκειται για αντοχή στο φάρμακο, νέα προσβολή ή λανθασμένη αρχική διάγνωση πριν χορηγηθεί επιπλέον θεραπεία.
Πώς μπορούμε να προλάβουμε τις ψείρες
Δεν υπάρχει απολύτως αξιόπιστος τρόπος πρόληψης, ιδιαίτερα στα μικρά παιδιά που παίζουν και έρχονται φυσιολογικά σε στενή επαφή μεταξύ τους.
Το πιο αποτελεσματικό μέτρο είναι να περιορίζεται η άμεση επαφή κεφάλι με κεφάλι ή μαλλιά με μαλλιά, όταν είναι γνωστό ότι κυκλοφορούν ψείρες.
Αν επιβεβαιωθεί ότι κάποιος έχει ψείρες, θα πρέπει να ελεγχθούν προσεκτικά και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, καθώς και οι στενές επαφές.
Τα ρούχα, οι πετσέτες και τα κλινοσκεπάσματα που χρησιμοποιήθηκαν κατά τις δύο ημέρες πριν από τη θεραπεία μπορούν να πλυθούν και να στεγνώσουν με θερμότητα. Οι χτένες και οι βούρτσες μπορούν να μουλιαστούν σε ζεστό νερό.
Δεν χρειάζεται γενικευμένος καθαρισμός του σπιτιού, υποκαπνισμός ή χρήση εντομοκτόνων σπρέι.
Οι γονείς και οι φροντιστές μπορούν να ελέγχουν τακτικά τα παιδιά, ώστε να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα πιθανές προσβολές. Παράλληλα, τα παιδιά μπορούν να μάθουν να μην μοιράζονται προσωπικά αντικείμενα, όπως χτένες και καπέλα.
Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος να αποφεύγουν να φορούν κράνος από φόβο μήπως κολλήσουν ψείρες, καθώς η μετάδοση μέσω αντικειμένων είναι σχετικά σπάνια.
Δεν χρειάζεται πανικός
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εμφάνιση ψειρών δεν αποτελεί λόγο πανικού.
«Είναι ένα ενοχλητικό πρόβλημα, αλλά όχι μια κρίση υγείας», τονίζει η Torres Zegarra, προσθέτοντας ότι τα παιδιά με ψείρες δεν θα πρέπει να μπαίνουν σε καραντίνα ή να απομακρύνονται από το σχολείο.
«Κανένα υγιές παιδί δεν θα πρέπει να χάνει την εκπαίδευσή του εξαιτίας των ψειρών. Θα πρέπει να αποφεύγει την επαφή κεφάλι με κεφάλι, αλλά δεν θα πρέπει να ντρέπεται ή να απομονώνεται», καταλήγει.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
