Πώς η αποχή από το αλκοόλ επηρεάζει τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου σύμφωνα με νέα έρευνα

Η αποχή από το αλκοόλ αλλάζει τον εγκέφαλο: Ο κρυφός κίνδυνος της υποτροπής

Η διακοπή της κατανάλωσης αλκοόλ συνδέεται αδιαμφισβήτητα με σημαντικά οφέλη για την υγεία, από την αναγέννηση του ήπατος έως τη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική έρευνα φέρνει στο φως μια αναπάντεχη παράμετρο: οι αλλαγές που προκαλεί η αποχή στον εγκέφαλο μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ενισχύσουν την παρόρμηση για κατανάλωση και να αυξήσουν κατακόρυφα τον κίνδυνο υποτροπής.

Το πείραμα: Πώς η αποχή οδηγεί σε εντονότερη κατανάλωση

Η ερευνητική ομάδα από το Winder lab (ένα εργαστήριο που εξειδικεύεται στην κατανόηση των εγκεφαλικών κυκλωμάτων που σχετίζονται με το άγχος και τις εξαρτήσεις) προχώρησε σε μια ενδελεχή μελέτη χρησιμοποιώντας ποντίκια. Στα πειραματόζωα δόθηκε αρχικά ελεύθερη πρόσβαση σε αλκοόλ για μεγάλο χρονικό διάστημα και, στη συνέχεια, υποβλήθηκαν σε περίοδο αναγκαστικής αποχής.

Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Όταν η πρόσβαση αποκαταστάθηκε, ένα μεγάλο μέρος των ζώων εμφάνισε έντονη και επίμονη κατανάλωση αλκοόλ. Ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν το γεγονός ότι τα ποντίκια αυτά συνέχιζαν να πίνουν λαίμαργα, ακόμη και όταν το αλκοόλ είχε γίνει εσκεμμένα ιδιαίτερα πικρό με την προσθήκη κινίνης. Αντίθετα, η ομάδα ελέγχου (τα ποντίκια που δεν είχαν περάσει περίοδο αποχής) κατανάλωνε πολύ μικρότερες ποσότητες από το πικρό μείγμα.

Ο ρόλος του BNST: Το κέντρο συναγερμού του εγκεφάλου

Ερευνώντας την αιτία αυτής της συμπεριφοράς, οι επιστήμονες εστίασαν σε μια μικρή αλλά κρίσιμη περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται BNST (bed nucleus of the stria terminalis). Η περιοχή αυτή συνδέεται στενά με την αμυγδαλή και τον υποθάλαμο, παίζοντας κεντρικό ρόλο στο άγχος, την κατάθλιψη και τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ.

• Όταν τα ποντίκια επέστρεφαν στον χώρο όπου προηγουμένως έπιναν αλκοόλ, προσπαθούσαν να πιουν ακόμα και αν από το στόμιο έβγαινε μόνο νερό. Οι προσπάθειες αυτές συνοδεύονταν από ραγδαία αύξηση της δραστηριότητας στο BNST.
• Τα ζώα που είχαν αναπτύξει τη μεγαλύτερη προτίμηση για το πικρό αλκοόλ εμφάνιζαν υπερδιπλάσια εγκεφαλική δραστηριότητα σε αυτή την περιοχή, συγκριτικά με τα ζώα που δεν στερήθηκαν ποτέ το αλκοόλ.

Το πιο σημαντικό εύρημα ήταν ότι η αυξημένη δραστηριότητα στο BNST παρατηρήθηκε πριν καν δοθεί στα ζώα πρόσβαση στο ποτό. Αυτό υποδηλώνει ότι η συγκεκριμένη εγκεφαλική δραστηριότητα λειτουργεί ως προάγγελος της υποτροπής.

Γιατί τα ευρήματα αυτά είναι κρίσιμα για τη δημόσια υγεία

Η διαταραχή χρήσης αλκοόλ αποτελεί μια παγκόσμια υγειονομική κρίση. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στους 10 ανθρώπους που καταναλώνουν αλκοόλ θα εμφανίσει κάποια στιγμή διαταραχή χρήσης, αριθμός που μεταφράζεται σε δεκάδες εκατομμύρια ασθενείς παγκοσμίως. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, οι θάνατοι που συνδέθηκαν με το αλκοόλ ήταν 4,5 φορές περισσότεροι από εκείνους που αποδόθηκαν στα οπιοειδή.

Αν και υπάρχουν εγκεκριμένες θεραπείες, οι γιατροί σήμερα στερούνται αξιόπιστων εργαλείων για να προβλέψουν ποιος ασθενής κινδυνεύει περισσότερο να υποτροπιάσει. Αν επιβεβαιωθεί ότι η δραστηριότητα του BNST λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο και στους ανθρώπους, η ιατρική κοινότητα θα αποκτήσει έναν πολύτιμο βιοδείκτη.

Τι επιφυλάσσει το μέλλον

Οι επιστήμονες παραδέχονται ότι δεν γνωρίζουν ακόμη την πλήρη λειτουργία του BNST ούτε τους συγκεκριμένους κυτταρικούς τύπους που προκαλούν αυτή την «έκρηξη» δραστηριότητας. Το επόμενο βήμα είναι η διεξαγωγή κλινικών μελετών σε ανθρώπους που βρίσκονται στα πρώτα στάδια της αποχής.

Εφόσον τα ευρήματα ταυτιστούν, η παρακολούθηση της δραστηριότητας του BNST θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ένα σύγχρονο εργαλείο πρόβλεψης του κινδύνου υποτροπής, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες, πιο στοχευμένες θεραπείες ενάντια στον αλκοολισμό.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)