Όταν μιλάμε για ασθένειες και την διάγνωσή τους, όπως σημειώνει η Jacqueline Boyd – Λέκτορας Ζωολογίας στο Nottingham Trent University μέσα από το The Conversation – το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως σε ακριβό και προηγμένο ιατρικό εξοπλισμό και σίγουρα όχι στα ζώα.
Ωστόσο, η φύση έχει εξοπλίσει ορισμένα ζώα με απίστευτες ικανότητες ανίχνευσης, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνούν ακόμη και τις δυνατότητες της τεχνολογίας.
Δεν είναι λίγοι οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων που έχουν αναφέρει ότι το ζώο τους αντέδρασε σε πρόβλημα υγείας πριν γίνει καν διάγνωση – όπως σκύλοι που επέμεναν να γλείφουν σημεία στο σώμα, τα οποία αργότερα αποδείχθηκαν κακοήθη μελανώματα.
Κι ενώ οι σκύλοι είναι το πιο γνωστό παράδειγμα, δεν είναι οι μόνοι σύμφωνα με topetmou.gr: από μικροσκοπικά σκουλήκια όπως το C. elegans, μέχρι ποντίκια, αρουραίους και μέλισσες, έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι μπορούν να αναγνωρίσουν ασθένειες είτε μέσω δειγμάτων είτε ακόμη και απλώς με την παρουσία ενός ατόμου.
Οι παθήσεις που ανιχνεύουν είναι πολλές – από καρκίνους και λοιμώξεις του ουροποιητικού μέχρι COVID-19 και λοιμώξεις από Clostridium difficile. Και επειδή πολλές από αυτές τις καταστάσεις είναι σοβαρές ή ακόμα και απειλητικές για τη ζωή, η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Δες εδώ ποιες ασθένειες μεταδίδουν τα κουνούπια και πώς θα προστατευθείς
Τρία εντυπωσιακά παραδείγματα
Σκύλοι
Οι σκύλοι είναι ίσως τα πιο γνωστά ζώα με ικανότητες βιο-ανίχνευσης. Έχουν εκπαιδευτεί να εντοπίζουν:
Νόσο Πάρκινσον
Καρκίνο της ουροδόχου κύστης
Ελονοσία
Επικείμενες κρίσεις επιληψίας
Υπογλυκαιμία σε διαβητικά άτομα
Η εξαιρετική τους όσφρηση – περίπου 10.000 φορές πιο ισχυρή από αυτή των ανθρώπων – τους επιτρέπει να αναγνωρίζουν χημικές ενώσεις σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις. Μπορούν ακόμη και να χρησιμοποιούν τα ρουθούνια τους ανεξάρτητα μεταξύ τους για μεγαλύτερη ακρίβεια.
Η εκπαίδευση των «βιο-ανιχνευτικών» σκύλων βασίζεται στη σύνδεση συγκεκριμένων οσμών με θετικά ερεθίσματα, όπως λιχουδιές ή παιχνίδια. Όταν εντοπίζουν την οσμή μιας ασθένειας, συνήθως «παγώνουν» ή ειδοποιούν τον ιδιοκτήτη τους αγγίζοντάς τον με το πόδι ή με τη μουσούδα – κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο για ανθρώπους με επιληψία ή διαβήτη.
Αρουραίοι
Οι αφρικανικοί γιγάντιοι αρουραίοι έχουν ήδη αποδείξει την αξία τους, καθώς εκπαιδεύτηκαν με επιτυχία για την ανίχνευση ναρκών σε χώρες όπως η Μοζαμβίκη. Όμως, οι ικανότητές τους δεν περιορίζονται εκεί.
Με πολύ ανεπτυγμένη όσφρηση και ευφυΐα, οι αρουραίοι μπορούν να αναγνωρίζουν τη φυματίωση μέσα από δείγματα πτυέλων. Σε μόλις 20 λεπτά, μπορούν να ελέγξουν 100 δείγματα – κάτι που υπερβαίνει κατά πολύ την ταχύτητα των παραδοσιακών εργαστηριακών εξετάσεων. Η ανταμοιβή τους για τον κόπο τους είναι φρούτα όπως μπανάνες και αβοκάντο.
Οι μελέτες δείχνουν ότι έχουν ποσοστό επιτυχίας περίπου 81% στην ανίχνευση θετικών κρουσμάτων φυματίωσης, καθιστώντας τους ιδιαίτερα πολύτιμους σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε ιατρική τεχνολογία.
Δες εδώ πώς η μεσογειακή διατροφή αποτρέπει τις ασθένειες
Μέλισσες
Κι όμως, ακόμη και οι μέλισσες μπορούν να παίξουν ρόλο στη διάγνωση. Με την κατάλληλη εκπαίδευση, έχουν καταφέρει να ανιχνεύσουν ασθένειες όπως:
Καρκίνος του πνεύμονα
Φυματίωση
COVID-19
Οι μέλισσες έχουν εξαιρετική ικανότητα να εντοπίζουν μυρωδιές σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις. Οι ερευνητές τις μαθαίνουν να ξεδιπλώνουν τη γλώσσα τους κάθε φορά που αναγνωρίζουν μια συγκεκριμένη οσμή – μια αντίδραση που συνοδεύεται από επιβράβευση με ζάχαρη. Με επανάληψη, η απόκρισή τους γίνεται αξιόπιστη και εξαιρετικά ακριβής.
Το μικρό τους μέγεθος και η ταχύτητά τους τις καθιστούν ιδανικές για φθηνές και ταχύτατες μεθόδους μαζικού ελέγχου.
Πώς το καταφέρνουν
Το μυστικό κρύβεται στα πτητικά οργανικά συστατικά (VOCs) που εκπέμπει φυσικά το ανθρώπινο σώμα. Οι αλλαγές στο προφίλ αυτών των VOCs – που μπορεί να προκληθούν από κάποια πάθηση – είναι ανιχνεύσιμες από τα ζώα αυτά, ακόμα και όταν δεν είναι αντιληπτές για τον άνθρωπο ή τα μηχανήματα.
Για παράδειγμα, ο ανθρώπινος εκπνεόμενος αέρας περιέχει περίπου 3.500 διαφορετικά VOCs. Όταν κάποιος νοσεί, το μείγμα αυτών των ενώσεων μεταβάλλεται – και εκεί ακριβώς επεμβαίνει η οξεία όσφρηση των ζώων.
Εντυπωσιακό είναι ότι το μικροσκοπικό σκουλήκι C. elegans μπορεί όχι μόνο να εντοπίσει καρκινικούς δείκτες σε ανθρώπινα δείγματα, αλλά και σε δείγματα από άλλα ζώα όπως σκύλους και γάτες.
Ζώα ως εργαλεία ανίχνευσης – Είναι εφικτό;
Αυτή τη στιγμή, τα ζώα δεν χρησιμοποιούνται ως αυτόνομα εργαλεία διάγνωσης, αλλά λειτουργούν υποστηρικτικά ως μέθοδος προ-διαλογής. Οι τελικές διαγνώσεις εξακολουθούν να βασίζονται στις καθιερωμένες ιατρικές εξετάσεις.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Σκύλοι έχουν καταφέρει να εντοπίσουν τον COVID-19 γρηγορότερα και με χαμηλότερο κόστος από ένα τεστ PCR. Η μελέτη των ικανοτήτων τους μπορεί να εμπνεύσει ακόμη πιο αποδοτικά τεχνολογικά εργαλεία στο μέλλον.
Το πιο σημαντικό, όμως, είναι η ευζωία των ζώων που συμμετέχουν σε τέτοιου είδους προγράμματα. Οποιαδήποτε εφαρμογή που βασίζεται στη χρήση ζώων για ανίχνευση ασθενειών, οφείλει να εξασφαλίζει την ηθική τους μεταχείριση και να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την απόδοση και το κόστος, αλλά και την ποιότητα ζωής τους.
