Τουλάχιστον τρεις φορές την ημέρα, στέκομαι μπροστά από τον νεροχύτη της κουζίνας, ανοίγω το ζεστό νερό, παίρνω το πιστό μου πράσινο-κίτρινο σφουγγάρι και ξεκινώ τη «μάχη» με ό,τι υπολείμματα φαγητού έχουν κολλήσει στα μαγειρικά σκεύη.
Δεν χρειάζονται παρά λίγες ημέρες — το πολύ δύο — για να φανούν πάνω στο σφουγγάρι τα σημάδια της καθημερινής χρήσης. Ξεφτισμένες άκρες και μια πατημένη, ταλαιπωρημένη όψη είναι τα χαρακτηριστικά ενός σφουγγαριού που έχει καθαρίσει πολλά πιάτα και, λιγότερο ευχάριστα, έχει αρχίσει να φθείρεται.
Δείτε Σχολικό Ημερολόγιο: Όλες οι αργίες για το έτος 2026-2027
Με δεδομένο ότι τα μικροπλαστικά εμφανίζονται όλο και συχνότερα στα πρωτοσέλιδα, έχω αναρωτηθεί αν το τρίψιμο με αυτά τα πλαστικά σφουγγάρια είναι πράγματι η καλύτερη επιλογή για το περιβάλλον.
Φαίνεται πως το ίδιο ερώτημα απασχόλησε και τους ερευνητές. Σε μελέτη του 2026 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental Advances, εθελοντές στη Γερμανία, τις ΗΠΑ και τον Καναδά χρησιμοποίησαν συγκεκριμένα σφουγγάρια στις δικές τους κουζίνες και στη συνέχεια τα έστειλαν σε εργαστήριο για να ζυγιστούν. Όπως διαπιστώθηκε, ένα σφουγγάρι απελευθερώνει μόλις λίγα γραμμάρια μικροπλαστικών ανά άτομο κάθε χρόνο. Η ποσότητα, ωστόσο, διέφερε έως και έξι φορές, ανάλογα με το είδος του σφουγγαριού. Εκείνα που αποτελούνταν κυρίως από πλαστικό απελευθέρωναν τα περισσότερα μικροπλαστικά, ενώ εκείνο που αποτελούνταν κυρίως από φυτικές ίνες απελευθέρωνε τα λιγότερα. Το δικό μου, το πράσινο-κίτρινο «πολεμικό» σφουγγάρι, βρισκόταν κάπου στη μέση.
Μερικά γραμμάρια τον χρόνο, βέβαια, δεν είναι αμελητέα ποσότητα. «Επειδή τα σφουγγάρια χρησιμοποιούνται συχνά και υφίστανται επαναλαμβανόμενη τριβή, ακόμη και σχετικά μικρές απελευθερώσεις μπορούν να συσσωρευτούν σε εκατομμύρια νοικοκυριά», λέει ο Don Thushara Galbadage, αναπληρωτής καθηγητής στο Harris College of Health Sciences & Public Health του Texas Christian University.
Πόσο πρέπει να ανησυχώ για το πλαστικό στο σφουγγάρι μου;
Όχι ιδιαίτερα. Τα σφουγγάρια κουζίνας είναι απίθανο να αποτελούν σημαντική πηγή έκθεσης σε μικροπλαστικά, ακόμη κι αν τελικά αποδειχθεί ότι η έκθεση αυτή είναι επιβλαβής για την ανθρώπινη υγεία. Προς το παρόν, «δεν έχουμε στοιχεία που να δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά που απελευθερώνονται ειδικά από ένα σφουγγάρι κουζίνας προκαλούν ασθένεια στο άτομο που το χρησιμοποιεί», εξηγεί ο Galbadage.
Όπως προσθέτει, το πρακτικό μήνυμα είναι να «μειώνουμε την περιττή έκθεση σε πλαστικό όπου αυτό είναι εύκολο να γίνει, χωρίς να αγχωνόμαστε για κάθε μεμονωμένη πηγή».
Και τα μικρόβια; Πόσο βρώμικο είναι πραγματικά το σφουγγάρι μου;
Το σφουγγάρι της κουζίνας μπορεί να είναι προβληματικό για έναν εντελώς διαφορετικό λόγο. Όταν ερευνητές συνέλεξαν χρησιμοποιημένα σφουγγάρια και βούρτσες πλυσίματος πιάτων από πραγματικές κουζίνες για μια μελέτη του 2022, εντόπισαν έως και 20 δισεκατομμύρια βακτήρια ανά σφουγγάρι.
Αηδιαστικό — αλλά ως επί το πλείστον ακίνδυνο. Αυτό που εντόπισαν να ζει μέσα στα σφουγγάρια ήταν συνηθισμένα περιβαλλοντικά βακτήρια, ενώ σαλμονέλα και λιστέρια δεν ανιχνεύθηκαν σε κανένα από αυτά.
«Υπάρχει σαφής διαφορά μεταξύ του κινδύνου και της επικινδυνότητας», λέει η Eva Deemer, επίκουρη καθηγήτρια στο Department of Environmental and Occupational Health Sciences του UTHealth Houston και επικεφαλής του Deemer Laboratory. «Παρότι μπορεί να υπάρχει υψηλό μικροβιακό φορτίο που δημιουργεί μια πιθανή οδό έκθεσης, εφόσον τηρούνται οι συνήθεις κανόνες υγιεινής των τροφίμων, ο κίνδυνος μόλυνσης είναι χαμηλός».
Με άλλα λόγια, το σφουγγάρι πρέπει πρώτα να μεταφέρει κάτι σε εσένα για να μπορέσει να σε αρρωστήσει. Για παράδειγμα, αυτό μπορεί να συμβεί όταν καθαρίζεις με το ίδιο σφουγγάρι ένα ξύλο κοπής στο οποίο είχε τοποθετηθεί ωμό κοτόπουλο και στη συνέχεια σκουπίζεις με αυτό τους καθαρούς πάγκους της κουζίνας.
Το πρόβλημα είναι τι κάνει το σφουγγάρι όταν κάποιο μικρόβιο καταφέρει να εισχωρήσει σε αυτό. Οι ίδιοι ερευνητές πρόσθεσαν σαλμονέλα σε σφουγγάρια και βούρτσες πλυσίματος πιάτων και τα άφησαν όλη τη νύχτα. Οι βούρτσες που αφέθηκαν να στεγνώσουν έχασαν περίπου το 97% των βακτηρίων. Τα βρεγμένα σφουγγάρια, αντίθετα, διατήρησαν σχεδόν όλο το μικροβιακό φορτίο.
Παρόλα αυτά, οι βασικές συμβουλές υγιεινής παραμένουν ίδιες: ξεπλένετε καλά το σφουγγάρι με καθαρό, σαπουνόνερο μετά από κάθε χρήση και στύψτε το πριν το αποθηκεύσετε. Μην βασίζεστε, όμως, στον φούρνο μικροκυμάτων ή στο πλυντήριο πιάτων για να το αποστειρώσετε, καθώς κανένα από τα δύο δεν το κάνει με αξιόπιστο τρόπο. Και αν συνεχίζετε να χρησιμοποιείτε σφουγγάρια, αντικαθιστάτε τα τακτικά αντί να προσπαθείτε να παρατείνετε επ’ αόριστον τη διάρκεια ζωής τους.
Πότε πρέπει να αλλάζω το σφουγγάρι μου;
Πιθανότατα νωρίτερα απ’ ό,τι το κάνετε σήμερα — αν και δεν υπάρχει κάποιος μαγικός αριθμός. Κάθε μία ή δύο εβδομάδες είναι ένας λογικός κανόνας.
Αυτό που δεν πρέπει να κάνετε είναι να περιμένετε να εμφανιστεί η χαρακτηριστική άσχημη μυρωδιά ή να αλλάξει το χρώμα του. Μελέτη του 2026 για την ασφάλεια των τροφίμων διαπίστωσε ότι η μυρωδιά και ο αποχρωματισμός δεν συμβαδίζουν απαραίτητα με το μικροβιακό φορτίο. Έτσι, ένα σφουγγάρι μπορεί να μυρίζει φυσιολογικά και παρ’ όλα αυτά να είναι γεμάτο μικρόβια.
Καλύτερα να κοιτάτε την κατάστασή του. Υπολείμματα και βρωμιά που δεν ξεπλένονται ή ένα σφουγγάρι που έχει αρχίσει εμφανώς να διαλύεται είναι ενδείξεις ότι ήρθε η ώρα να το αντικαταστήσετε, σύμφωνα με τον Galbadage.
Τι σφουγγάρι πρέπει να αγοράσω;
Όσον αφορά τα μικρόβια, το υλικό του σφουγγαριού δεν κάνει μεγάλη διαφορά. «Με πλαστικό ή χωρίς πλαστικό, το ζήτημα της υγιεινής παραμένει σε μεγάλο βαθμό το ίδιο», λέει η Deemer.
Αυτό που έχει σημασία είναι το πόσο γρήγορα στεγνώνει. Η επιλογή ενός προϊόντος με λιγότερο πλαστικό εξακολουθεί να αξίζει, αλλά κυρίως για περιβαλλοντικούς και όχι για λόγους υγιεινής.
Ελέγξτε τι ακριβώς περιέχει. «Οι καταναλωτές θα πρέπει να ελέγχουν τη σύσταση του υλικού, καθώς προϊόντα που χαρακτηρίζονται φυσικά ή βιολογικά μπορεί να περιέχουν συνθετικά πολυμερή», σημειώνει ο Galbadage.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «βιολογικό» σφουγγάρι που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη του Environmental Advances: αποτελούνταν από κυτταρίνη και σιζάλ, αλλά και από ανακυκλωμένο PET. Η ένδειξη «φυτικής προέλευσης» στη συσκευασία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το προϊόν δεν περιέχει καθόλου πλαστικό.
Δείτε Η πιο πλήρης λίστα για το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό
Ή μπορείτε απλώς να ξεχάσετε το σφουγγάρι
«Οι βούρτσες στεγνώνουν πιο γρήγορα, αλλά εξακολουθούν να παρουσιάζουν ορισμένα από τα ίδια προβλήματα μικροπλαστικών που συνδέονται με τα σφουγγάρια», εξηγεί η Deemer.
Οι τρίχες από σιζάλ ή καρύδα μπορούν να κάνουν τη δουλειά. Επομένως, όταν αγοράζετε μια βούρτσα, ελέγξτε από τι είναι κατασκευασμένες οι τρίχες και όχι μόνο το υλικό της λαβής.
Αν ψάχνετε για μερικές καλύτερες επιλογές, μπορείτε να εξετάσετε διαφορετικά προϊόντα για το πλύσιμο των πιάτων, ώστε να ξοδεύετε λιγότερα, να πετάτε λιγότερα και να καθαρίζετε με κάτι που στεγνώνει πραγματικά καλά.
Ακολουθήστε μας στις προτιμώμενες πηγές της Google:
