Καρκίνος του παχέος εντέρου: Τι είναι το εκθεσίωμα που συνδέεται με την ετήσια αύξηση κατά 21% στους νέους

Οι καρκίνοι σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών αυξάνονται στην Ισπανία, με εκείνους του μαστού, του θυρεοειδούς και του πνεύμονα να βρίσκονται στην κορυφή της λίστας, την ώρα που οι επιστήμονες προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν τις αιτίες. Σύμφωνα με τους ειδικούς, το 95% των περιστατικών συνδέεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και μία βακτηριακή τοξίνη.

Η Μονσεράτ Χιμένεθ ήταν 36 ετών και έγκυος στο δεύτερο παιδί της όταν διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού. «Τα είχα όλα. Σταθερή δουλειά, οικογένεια, ήμουν ευτυχισμένη», θυμάται σήμερα, 12 χρόνια αργότερα, ενώ βρίσκεται σε πορεία αντιμετώπισης μιας υποτροπής.

«Ήταν δύο όγκοι, ο ένας δίπλα στον άλλο. Σαν ένας κλέφτης που μπαίνει από το παράθυρο με μοναδικό σκοπό να σου κλέψει τη ζωή. Μπαίνεις σε έναν φαύλο κύκλο φόβου», περιγράφει.

Η περίπτωσή της είναι μία από τις ολοένα και περισσότερες διαγνώσεις καρκίνου σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών τα τελευταία χρόνια.

«Είναι πραγματικό, πρόκειται για μια παγκόσμια τάση. Έχει διαπιστωθεί σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες», δηλώνει η Νούρια Μαλάτς, επικεφαλής της Ομάδας Γενετικής και Μοριακής Επιδημιολογίας του Εθνικού Κέντρου Ογκολογικών Ερευνών (CNIO).

«Πρέπει να μάθουμε τι συμβαίνει. Υπάρχουν καρκίνοι σε νεαρά άτομα που οφείλονται σε οικογενειακή προδιάθεση, αλλά η αύξηση δεν οφείλεται μόνο στη γενετική».

Το «εκθεσίωμα» και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες

Η βασική υπόθεση των επιστημόνων είναι ότι οι άνθρωποι εκτίθενται σε παράγοντες που μεταβάλλουν τον οργανισμό τους. Συνολικά, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν για αυτό τον όρο «εκθεσίωμα».

«Είναι όλες οι εκθέσεις στις οποίες υποβαλλόμαστε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας, τόσο εξωτερικές όσο και εσωτερικές, οι οποίες επηρεάζουν τον μεταβολισμό και τον τρόπο ζωής μας».

Η ογκολόγος απαριθμεί την παχυσαρκία, την καθιστική ζωή, την κατανάλωση αλκοόλ και καπνού, τη διατροφή και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Υπάρχουν, επίσης, «περιβαλλοντικοί παράγοντες, οι οποίοι είναι πιο δύσκολο να ελεγχθούν», όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, τα μικροπλαστικά, η υπεριώδης ακτινοβολία και χημικές ουσίες που ενδέχεται να λειτουργούν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες.

«Όλα αυτά σε συνδυασμό, ακόμη και σε χαμηλές δόσεις αλλά για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυξάνουν τον κίνδυνο χρόνιας φλεγμονής», αναφέρει η ειδικός στον καρκίνο του παγκρέατος.

Ποιοι καρκίνοι αυξάνονται στους νέους

Στις ηλικίες από 20 έως 49 ετών αυξάνονται τα περιστατικά καρκίνου του θυρεοειδούς, του μαστού, του παχέος εντέρου και του ορθού, των νεφρών, του ενδομητρίου, καθώς και της λευχαιμίας.

«Υπάρχει παγκόσμια ανησυχία για το γεγονός ότι τα περιστατικά αυξάνονται», επιβεβαιώνει η Μαρία Χοσέ Σάντσεθ, πρώην επιστημονική διευθύντρια του Ινστιτούτου Βιοϊατρικής Έρευνας της Γρανάδας, στο φόρουμ «Περισσότερος καρκίνος στους νέους;», που πραγματοποιήθηκε στο CaixaFórum της Μαδρίτης.

Στην Ισπανία καταγράφεται αύξηση του καρκίνου της ουροδόχου κύστης, του θυρεοειδούς, των ωοθηκών και του παχέος εντέρου στις γυναίκες. Στους άνδρες αυξάνονται τα περιστατικά καρκίνου των όρχεων και του πνεύμονα, σύμφωνα με την ίδια, η οποία εξέτασε στοιχεία του Ισπανικού Δικτύου Μητρώων Καρκίνου, το οποίο, ωστόσο, δεν καλύπτει ολόκληρη την ισπανική επικράτεια.

Το 12% των νέων περιστατικών αφορούσαν νέους ανθρώπους, περίπου 153.000 περιστατικά ετησίως, σε πληθυσμό 9 εκατομμυρίων ανθρώπων. Ο καρκίνος του μαστού αντιπροσώπευε το 37% των περιστατικών, ο καρκίνος του θυρεοειδούς το 7,6% και ο καρκίνος του πνεύμονα το 7,4%.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αυξάνεται περισσότερο

Ο καρκίνος που παρουσιάζει τη μεγαλύτερη αύξηση σε αυτές τις ηλικίες είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου.

«Πραγματικά υπάρχει πρόβλημα», αναφέρει η Σάντσεθ. «Στις νεότερες γυναίκες, ηλικίας 20 έως 29 ετών, καταγράφεται αύξηση της συχνότητας κατά 21% ετησίως, ενώ στους άνδρες της ίδιας ηλικίας η αύξηση είναι 6%. Επομένως, το πρώτο σαφές μήνυμα είναι ότι ούτε ο ασθενής ούτε ο γιατρός θα σκεφτούν ότι ένας νέος άνθρωπος μπορεί να έχει καρκίνο εξαιτίας μιας αιμορραγίας, γεγονός που οδηγεί σε καθυστέρηση της διάγνωσης».

Σημαντική είναι και η αύξηση των περιστατικών καρκίνου του μαστού, όπως στην περίπτωση της Μονσεράτ, στις νεότερες ηλικιακές ομάδες. Στις ηλικίες 20 έως 29 ετών η αύξηση φτάνει το 2% ετησίως.

«Ο καρκίνος είναι μια πολυπαραγοντική ασθένεια, χωρίς έναν μοναδικό παράγοντα κινδύνου», σημειώνει η Σάντσεθ.

«Σε γενικές γραμμές, το 90-95% οφείλεται στο εκθεσίωμα και το 5-10% σε κληρονομικούς γενετικούς παράγοντες».

Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, η ετήσια αύξηση φτάνει το 2% για τον καρκίνο του παγκρέατος, ενώ τα περιστατικά λεμφώματος αυξάνονται κατά 4% κάθε χρόνο.

Η βακτηριακή τοξίνη

Το εκθεσίωμα προκαλεί γονιδιωματικές αλλοιώσεις, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε σωματικές μεταλλάξεις, δηλαδή αλλαγές στο DNA που συσσωρεύονται σε ένα κύτταρο έως ότου αυτό αρχίσει να αναπτύσσεται ανεξέλεγκτα.

Οι παράγοντες του εκθεσιώματος αφήνουν «σημάδια» στα γονίδια και η μελέτη τους μπορεί να επιτρέψει τον εντοπισμό των παραγόντων κινδύνου.

«Ορισμένοι περιβαλλοντικοί παράγοντες αφήνουν το αποτύπωμά τους στο γονιδίωμα», εξηγεί ο Μάρκος Ντίας-Γκέι, επικεφαλής Ψηφιακής Γονιδιωματικής του CNIO.

«Η πλειονότητα των περιστατικών καρκίνου στους νέους δεν μπορεί να εξηγηθεί από την κληρονομική προδιάθεση, αλλά συνδέεται με άλλους παράγοντες, όπως η ρύπανση. Πρόκειται για σωματικές μεταλλάξεις, καθώς αποκτώνται κατά τη διάρκεια της ζωής και προκαλούν μεταλλακτικές διαδικασίες».

Μεταξύ των γνωστών παραγόντων που προκαλούν καρκίνο περιλαμβάνονται η γήρανση και το κάπνισμα. Ωστόσο, ο Ντίας-Γκέι εντόπισε έναν ακόμη παράγοντα, ο οποίος πιθανώς ευθύνεται για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, «ιδιαίτερα σε άτομα κάτω των 40 ετών»: μια βακτηριακή τοξίνη.

«Η κολιμπακτίνη είναι μια πολύ συγκεκριμένη ουσία που παράγεται από το βακτήριο E. coli. Οι μεταλλάξεις που προκύπτουν από την κολιμπακτίνη εμφανίζονται πολύ νωρίς στην ανάπτυξη του όγκου. Πιστεύουμε ότι η έκθεση συμβαίνει κατά την παιδική ηλικία και συνδέεται με τον καρκίνο του παχέος εντέρου στην ηλικία των 40 ετών. Η μετάσταση συνδέεται επίσης με την κολιμπακτίνη. Αλλά δεν εξηγεί τα πάντα».

«Δεν είχα κανέναν παράγοντα κινδύνου»

Την ώρα που η επιστήμη προχωρά, τα ερωτήματα παραμένουν.

«Δεν είχα κανέναν από τους παράγοντες του εκθεσιώματος», λέει η Μονσεράτ. «Δεν πίνω, δεν καπνίζω, τρέφομαι σωστά. Τίποτα δεν έδειχνε ότι θα είχα καρκίνο του μαστού.

Αλλά συμβαίνει και αφήνεις τη ζωή σου στα χέρια των ειδικών. Κοιτούσα τα παιδιά μου και έλεγα: δεν θα με θυμούνται. Δεν θα ξέρουν ποια ήταν η μητέρα τους.

Τρελάθηκα. Έβγαλα χίλιες φωτογραφίες, ώστε να μπορούν να με βλέπουν όταν μεγαλώσουν. Συναισθηματικά είναι ένα χτύπημα που κανείς δεν μπορεί να φανταστεί».

πηγή: elcorreo